ni MALOU MANGAHAS at LUZ RIMBAN

"SAGASA MILITAR."

Ganito inilarawan ni Flor Rosario, isang negosyante, ang ginawang pagsasawalang-bahala sa batas, mga residente at kapaligiran ng JELP Real Estate Development Corp.

Ang JELP ay nagtatayo ng 36 na 2-palapag na townhouses sa isang ektaryang lote malapit sa bahay ni Rosario sa Vermont Park Executive Village, isang middle-class subdivision sa Bgy. Mayamot, Lower Antipolo.

Inirereklamo ni Rosario at ng kanyang mga kapitbahay sa Vermont Park ang JELP dahil sa tumitinding pagbaha tuwing tag-ulan sa Lower Antipolo ga-wa ng housing project.

Kapag malakas ang ulan, ang tubig-baha ay abot-hita sa ilang lugar sa subdivision, ani Rosario. Sa ibang lugar naman, hanggang baywang ang baha, aniya.

Bago magsimula ang construction, hanggang tuhod lang ang baha, anang mga residente. Pero dahil ang mga bahay na itinatayo ng JELP ay mas mataas nang 1.5 metro kaysa sa mga bahay sa paligid nito, lumala ang problema.

Maging ang trapik, basura at kalinisan sa Vermont Park ay napasama mula nang mag-trabaho ang JELP, anang higit isang dosenang residente na nakapanayam para sa report na ito.

Ang mga reklamo ng mga taga-Vermont Park ay maaaring ibilang sa hinagpis at problema ng mga nasa siyudad. Ang pagkakaiba lamang, ang kumpanyang itinuturong sanhi ng pag-baha—ang JELP—ay binubuo nina Pangulong Estrada, First Lady Luisa "Loi" Ejercito at ang kanilang mga anak, sina Jose "Jinggoy," Jacqueline at Jude.

Ang JELP at ang mga contractor na nagtatayo ng mga townhouse sa Vermont Park ay hindi kumuha ng mga permit, clearance at lisensiya na kailangan para sa itinatayong 36 units ng pabahay na halos malapit nang matapos.

Noong March 1999, inatasan ng Antipolo city government ang JELP na ihinto ang operasyon nito sa Vermont dahil sa mga nabanggit na paglabag ng batas. Hindi pinansin ng JELP ang order.

Nang tanungin tungkol dito si San Juan Mayor Jinggoy Estrada, sinabi niyang, "I know about JELP but I cannot say anything about this (project)."

Sa isang ambush interview sa kanyang opisina sa San Juan noong nakaraang linggo, ipinaalam ng Philippine Center for Investigative Journalism (PCIJ) at ng The Probe Team sa alkalde ang mga reklamo ng taga-Vermont Park. Pabulyaw na sumagot si Ejercito: "Eh, di mag-complain sila (let them complain)!"

Tumangging magpa-interview si First Lady, ang treasurer at controlling stockholder ng JELP. Sinisi naman ni Romeo V. Escalona, ang project engineer ng JELP sa Antipolo site, ang mga residente na ayaw magbigay ng homeowners' clearance. Kung walang clearance, hindi makakakuha ng building permit ang kumpanya, ani Escalona.

Ayon sa mga taga-Vermont Park, lumapit sa kanila si Es-calona noon lamang isang linggo para humingi ng home-owners' clearance.

Anila, hindi mabigyan ng clearance ang JELP dahil hindi pa sinasagot ng kumpanya ang notice of violation na ipinadala ng Antipolo city government. Masama ang loob ng mga nakatira sa Vermont Park. Pakiramdam nila ay naloko sila.

"He told us that when he developed his property at Vermont Park, he would help us with the flooding problem," ani Celeste Caragay, isang nurse na nakatira sa Vermont Park.

Ipinaalala pa ni Ramon Ramos, kapitbahay ni Caragay: "He told us he was planning to build one-story houses so that the view from our houses would not be blocked."

Pero di nagtagal at nadismaya ang lahat ng taga-Vermont Park. Noong 1998 at 1999, inumpisahan na ng JELP ang paglilinis at pagpapatambak sa isang-ektaryang lote na binili nito noong June 1993.

Amoy imburnal ang mga panambak na ginamit sa Antipolo site ng JELP at isinakay sa mga trak na ang ilan ay may nakasulat pang mula sa local government ng San Juan.

Minsan, nagreklamo si Rosario sa driver ng truck. Imbes na humingi ng paumanhin, pinagalitan pa siya ng driver, "Gaga! Hindi mo ba alam kay Erap ito?"

Noong Enero, nagulat ang mga taga-Vermont Park, Antipolo, nang makita ang halos 200 trabahador at malalaking trak ng construction materials sa loob ng subdivision. Unti-unti nilang nakita ang tunay na plano ng JELP—at nabatid din nilang hindi isinasaalang-alang nito ang kanilang kapakanan.

Kumuha ang JELP ng 13 small- at medium-size contractors para magtayo ng 36 townhouses at isang clubhouse. Ang Ampher Construction and Development Corp., isa sa mga contractor, ay nakakuha ng kontrata para sa paggawa ng 5 bahay. Sa ilalim ng kontrata ng Ampher sa JELP, dapat umpisahan ang proyekto sa Enero 12, 2000, at tapusin sa loob ng 120 araw.

Malaking isyu ang proyekto ng JELP sa Antipolo dahil sa mga batas na nilabag ng kumpanya sa pagpapatayo ng townhouses. Kahit nakaka-perwisyo sa mga residente, tumanggi ang JELP na kumu-ha ng mga clearance, permit, lisensiya at iba pang dokumento na kailangan bago masimulan ang construction ng anumang housing project.

Ang notice of violation na inilabas ng Antipolo city government laban sa JELP noong Marso 18, 1999, ang unang indikasyon na lumalabag sa batas ang kumpanya. Ang notice, na pinirmahan ni Mayor Angelito C. Gatlabayan at Engineer Ignacio Asuncion ng City Planning and Development Office, ay pumuna sa JELP dahil sa "violation of preliminary approval and locational clearance/development permit."

Inutusan ng Antipolo city government ang JELP na ihinto ang operasyon "until further notice or permitted by this office," mag-report sa tanggapan sa loob ng 3 araw, at isumite ang mga kailangang dokumento.

Batay sa records, isang Conrad Abuan ang tumanggap ng notice noong Marso 19, 1999 para sa JELP. Pero 17 buwan matapos ipalabas ang notice of violation, walang ipinadalang kinatawan ang JELP sa city hall at hindi rin itinigil ang construction sa Vermont Park. Ang 36 townhouses ng JELP ay nakatakdang inagurahan sa susunod na 2 linggo.

Hindi rin kumuha ang JELP ng environmental clearance certificate (ECC) sa Department of Environment and Natural Resources. Sa ilalim ng batas, ang mga housing project ay nangangailangan ng ECC.

Sa Antipolo city government, walang nakita ang PCIJ at The Probe Team na kahit isang building permit na ipinalabas para sa 36 townhouses at clubhouse na itinatayo sa Vermont Park. Sa ilalim ng batas, kailangan ng tig-isang permit ang bawat bahay na itinatayo. Wala ring development permit na inisyu ang Antipolo para sa JELP.

Bago magsimula ang construction ng isang housing project, kailangang kumuha muna ang developer ng permit na isusumite sa Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) para makakuha ito ng certificate of registration and license to sell (CRLS). Hanggang noong nakaraang linggo, walang record ang HLURB na kumuha ng CRLS ang JELP.

Ang CRLS ay iniisyu oras na matiyak ng developer na 30% ng proyekto ay para sa common space at 20% naman ay para sa socialized housing. Ang socialized housing ay maaaring gawin sa pamamagitan ng joint venture—kasama ang local government para sa pagpapatayo ng low-cost na pabahay o sa pagbili ng socialized housing bonds na may kaparehong halaga. Walang patunay na sinunod ng JELP ang mga patakarang ito.

Sa ilalim ng HLURB rules, kailangan ng developer ng ECC, CRLS at development permits bago makapag-apply sa Land Registration Authority (LRA). Kailangan ang mga ito para mahati ang mga titulo ng lupa at ibenta ang mga yunit.

Pumayag ang LRA na hatiin ang titulo ng lupa noong Abril. Subalit ayon sa City Planning and Development Office at ng Engineering Office ng Antipolo, ito'y labag sa batas.

Isiniwalat ni Magdalena Vergara, assistant chief ng Housing and Land Use Regulatory Board (HLURB) Licensing Division's Technical Services, na ang desisyon ng JELP na hati-hatiin ang mga titulo ng lupa ay indikasyon ng plano ng kumpanya na ibenta ang 36 townhouses na itinatayo sa Vermont Park. Pero hindi ito puwedeng gawin ng JELP hangga't hindi nakakakuha ang kumpanya ng certificate of registration and license to sell (CRLS).

Kailangan ng JELP ng CRLS mula sa HLURB para makakuha ng building permit mula sa city government at makapagsimula ng construction. Bago ang construction, ang developer ay dapat kumuha muna ng barangay clearance certificate, homeowners' clearance certificate, environmental clearance certificate, development permit, water at sanitation permit, tax assessment and declaration, at tax payment certificate.

Kailangan ding kumuha ng permit at clearance mula sa City Health Office para sa sanitation at water potability, at sa National Water Resources Board para sa water diggings sa construction site. Walang record na nakakuha ang JELP ng mga nabanggit na permit.

Noon lamang mailathala noong Hulyo mula sa isang artikulo ng PCIJ ang tungkol sa sandamukal na kumpanya ng Pangulo at ng kanyang mga pamilya saka lamang nagkandarapang kumilos ang JELP.

Bandang 5 p.m. ng Hulyo 27, natunghayan namin ang isang pulong ng JELP contractors at ni project engineer Romeo V. Escalona. "O, nabasa n'yo ba 'yung balita tungkol sa mga kumpanya ni Presidente? Nabanggit duon 'yung JELP. Kaya kailangang ayusin na natin ang ating building permits, kung hindi malilintikan tayo," anang isang babae sa mga grupo ng mga contractor sa project site sa Antipolo.

Sinabi ni Escalona sa mga contractor na kailangan na nilang kumuha ng building permit para sa mga housing unit na ginagawa nila. "Siguro may makakausap naman sa munisipyo," sabad ng isang lalaki.

Noong Hulyo 28 tatlong aplikasyon sa building permit para sa 3 housing units ng JELP project ang isinumite sa City Planning and Development Office at sa Engineering Office ng Antipolo. Ang 2 ay ibinalik sa mga contractor dahil kulang-kulang ang kanilang dokumento.

Noong Agosto 14, tatlo pang aplikasyon para sa zoning clearance at development permit ang isinumite sa city government. Natulog lang ang mga ito dahil sa kakulangan ng mga dokumento o dahil magulo ang nakasaad sa mga papeles.

Sinabi ni Reynaldo Baltazar, project development officer ng Antipolo, na kung walang development permit at iba pang kaukulang rekisitos, ang housing project ng JELP ay maituturing na ilegal.

Dahil patuloy na winawalang-bahala ng JELP ang babala na inisyu ng city government noong Marso 1999 sa mga paglabag nito sa mga regulasyon, sinabi ni Baltazar na ang susunod na hakbang ng pamahalaang-Antipolo ay iakyat ang kaso ng JELP sa HULRB.

Maidedeklara ng HULRB, isang ahensiyang puwedeng umaktong hukuman, ang mga sumusuway sa batas-pabahay ng paglapastangan sa hukuman. Maaari rin nitong pagmultahin ang mga lumalabag sa batas at ipaaresto at ipakulong sa pulisya ang mga nagkasala.

Sinabi ni Peter Ulaybar, city engineer ng Antipolo, na ang pagpapataw ng multa laban sa JELP ang magagawa muna ng city government.

Aniya, determinado ang Antipolo Engineering Office na ipatupad ang batas, kahit pa ang makakabangga nito ay kumpanyang pag-aari ng Unang Pamilya. Pinatawan ng City Engineer's office ang JELP ng 100% patong sa singil sa fees dahil sa pagkabigo nitong makakuha ng permit sa loob ng takdang panahon. Tiniyak ni Ulaybar na hindi mareretoke ng JELP ang dokumento upang palabasing tumalima sila sa mga rekisitos. "Those dates are in the receipts. You can't change them."

Inamin ni Baltazar na nababagabag ang ilang empleyado sa city hall na ipatupad ang batas dahil alam nilang isang higante ang kanilang kalaban. Pero lumalakas ang loob ng mga ito ngayong dapat nang ipatupad ang batas bunsod ng leksiyon sa trahedya ng Cherry Hills noong isang taon.

Sinabi ni lawyer Noel Parel, bise presidente ng homeoners association, na sa mga nakikita niyang kabalbalan sa JELP project, ang pinakamatindi ay iyong bagay na uusig mismo sa Pangulo. "If it's true that JELP has not obtained permits and clearances, then he has no moral ascendancy to lead and to enforce the law," ani Parel.

Pag-uusisa pa ng kasamahan ng abogado sa samahan na si Celeste Caragay: "Eh, sino pa ang tatakbuhan namin ngayon? Presidente na itong kalaban natin."